به گزارش اجاره به نقل از خبر آنلاین روزنامه اعتماد نوشت: رئیس بخش زلزله شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز زلزله شناسی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در بازدیدی که حدود شش ماه قبل از مناطق شمالی کشور داشته هم این مورد را تایید می کند و از مخاطراتی سخن می گوید که شهرها و حتی ساکنان همین برج ها را تهدید خواهدنمود آن هم در حالی که امسال شورایعالی شهرسازی هم مصوبه ای برای بلندمرتبه سازی در استان مازندران و گیلان و به صورت کلی استانهای شمالی کشور داشته است.
علی بیت الهی توضیح می دهد که بلندمرتبه سازی در استانهای شمالی، نهضت بلندمرتبه سازی در خطه شمال و بخصوص مازندران از گذشته های دور آغاز شده بود. ردپای این گفته ها را می توان در آگهی های بازار مسکن مناطق ساحلی هم دنبال کرد؛ آگهی هایی که نشان می دهند زمینهای نزدیک به دریا دیگر فقط بعنوان قطعات مناسب ویلاسازی عرضه نمی شوند و در بعضی موارد، با عنوان «قابلیت بلندمرتبه سازی» به بازار آمده اند.
بطور مثال، در یکی از آگهی هایی که آذرماه سال قبل در سایت «بام سرا» انتشار یافته، آمده است: «۳ هزار مترمربع زمین ساحلی، پلاک اول دریا، با قابلیت تفکیک به سه قطعه هزار متری. ملک سه نبش بوده و امکان بلندمرتبه سازی تا ۲۰ طبقه را داراست.» در بین آگهی های انتشار یافته، مواردی هم دیده می شود که پروژه های تولید شده را برای فروش عرضه نموده اند.
مثال آن در آگهی ای که تابستان دو سال پیش انتشار یافته، وجود دارد: «فروش برج های ساحلی لوکس در سرخرود؛ فاصله تا دریا فقط ۳۰۰ متر». آگهی های قدیمی تری هم وجود دارد که نشان میدهد مبحث بلندمرتبه سازی در شهرهای شمالی سابقه بیشتری دارد مانند آگهی ای که در سال ۱۳۹۸ انتشار یافته و در آن به اطلاعیه تشویقی شهرداری قائمشهر هم اشاره شده که در آن، با هدف ایجاد بسترهای پیشبرد و ترقی پایدار شهر، از سیاستهای تشویقی و حمایتی برای ساخت وسازهای بلندمرتبه و ارائه این مشوق ها به مالکان و سازندگان سخن گفته شده است. چنین روندی امسال وارد مرحله جدی تری شد. تابستان امسال، طرح پهنه های بلندمرتبه سازی در شهرهای رشت و بندر انزلی در شورایعالی شهرسازی و معماری به تصویب رسید و حتی دوره آموزشی تخصصی شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی ویژه ۲۷ شهر مازندران انجام شد.
در مهرماه غلامرضا کاظمیان، معاون شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی اعلام نمود که طرح بلندمرتبه سازی استان مازندران در آستانه تصویب نهائی قرار دارد و تنها دو روز بعد از این اظهارات دو طرح بلندمرتبه سازی در مازندران، با ارتفاعی در حدود ۴۰ طبقه، در جلسه شورای برنامه ریزی و توسعه استان به تصویب رسید. هم زمان با این تحولات، زمین داران، برج سازان و مشاوران املاک منطقه بیشتر از گذشته بدنبال عرضه و جذب سرمایه برای پروژه های بلندمرتبه هستند. در صفحات و کانال های مجازی در رابطه با بازار املاک منطقه حالا در کنار آگهی فروش زمینهای نزدیک به ساحل با عنوان «قابلیت برج سازی»، آگهی های پیش فروش و فروش برج های ساحلی هم بچشم میخورد.
نکته ای که حالا رئیس بخش زلزله شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز زلزله شناسی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی بعنوان یکی از منتقدان بلندمرتبه سازی در خطوط ساحلی مطرح می کند، از دیدگاه خطر زلزله و تبعات پس از آن است که حساسیت بالایی هم در این منطقه دارد.«ما همین چند ماه پیش شاهد سه زلزله بزرگ در امریکای جنوبی بودیم. حتی فرصت نشد درباره ی آنها گزارش تهیه نماییم، چون در میانه تدوین گزارش به زلزله دیگری در همان کشور یا کشور مجاور ونزوئلا برخوردیم. نکته ای که در این زلزله ها، بخصوص زلزله ونزوئلا دیدیم و همان تایید هشدارهای قبلی ما در زمینه زلزله های دور، در مکزیک و شهرهای ساحلی دیگر مانند نگاتا در ژاپن بود، اینست که حتی زلزله های دور، در فواصل ۲۸۰ کیلومتری می توانند برج های بلندی را که روی خاک های نرم ساحلی بنا شده اند تحت تأثیر قرار دهند و تخریب کنند.»
او به توضیح این دیدگاه کارشناسی بسیار مهم می پردازد که چه طور زلزله حتی در فواصل دور هم می تواند سلامت این منطقه را به خطر بیندازد: «ساختارهای نرم، امواج با پریود بلند زلزله را تشدید می کنند و چون ساختمان های بلند هم از نظر استعداد ارتعاشی، تناوب هایی با زمان بلند دارند، یعنی ارتعاش آنها دامنه بلندی دارد، اما پریود بلند یا در واقع فرکانس بسیار پایین دارند، چنین لرزش هایی در زلزله های دور تشدید می شوند، چون زلزله های دور هم از سرشت پریودهای بلند برخوردار می باشند و دامنه نوسان امواج از نظر زمانی بلند است، این به اصطلاح هم آمیختی با زلزله های دور و فرکانس های پایین و پریودهای بلند سبب می شود تشدید ارتعاش در ساختمان های بلندمرتبه صورت بگیرد و در کمال ناباوری، حتی زلزله هایی که ساختمان های کوتاه مرتبه را اصلا تکان نمی دهند یا لطمه نمی زنند، سبب شوند ساختمان های بلند به نوسان با جابه جایی بالا درآیند و احتمال ریزش و سقوط آنها وجود داشته باشد. این جزیی از خصوصیات خاک های ساحلی است. نه فقط در کشور ما، بلکه در خیلی از کشورهای دنیا، در مناطق ساحلی، تخریب ساختمان های بلندمرتبه حتی بر اثر زلزله های دور ثبت و گزارش شده است. این هم باز یک مبحث فنی مهم در ساخت وسازهاست که معمولاً درنظر گرفته نمی شود و مزید بر علت خواهد بود.»
نگرانی از گسل های فعال دریای خزر
در دریای خزر تعدادی گسل وجود دارد که به قول محققان ۳ گسل فعال این حوزه در خاک ایران کشیده شده است و توان لرزه زایی و احتمال سونامی در آن وجود دارد. بر مبنای گزارشی که ایسنا چند سال پیش منتشر نموده است؛ داده های تاریخی موجود نشان می دهند حدود ۱۳ سونامی مهم در منطقه دریای خزر ثبت شده است که بیشتر آنها در نواحی مرکزی خزر به وقوع پیوسته اند. لرزه خیزی قابل توجه ناحیه خزر مرکزی ناشی از وجود یک ناحیه فرورانش در این منطقه است. بدین جهت امکان رخداد سونامی در صورت وقوع زمین لرزه هایی با بزرگای حدود ۸ در آن ناحیه بسیار زیاد است.
دکتر محمدمهدی خطیب، رئیس هیئت مدیره انجمن زمین ساخت و زمین شناسی ساختمانی ایران هم در اینباره از گسل هایی یاد می کند که در جنوب دریای خزر تحت عناوین گسل های «خزر»، «جنوب خزر» و «شمال البرز» شناخته و همه این گسل ها هم جزو گسل های فعال محسوب می شوند.«داده های موجود به دست آمده از زمین لرزه های تاریخی و هم زمین لرزه های دستگاهی نشان میدهد که کانون این زلزله ها روی این گسل ها واقع شده است و سبب زمین لرزه های گوناگونی شده اند. با عنایت به شرایطی که این گسل ها دارند، پتانسیل لرزه خیزی هم برای آنها متحمل است و احتمال حرکت مجدد و رخداد زمین لرزه روی این گسل ها وجود دارد.» البته هیج اطلاعات تاریخی از سونامی های دریای خزر وجود ندارد ولی تحقیقات نشان می دهد که دریای خزر پتانسیل سونامی را دارد ولی نمی توان وقوع آنرا پیشبینی کرد. گسل های دیگری که بخشی از آنها به ایران کشیده می شود و احتمال زلزله یا سونامی دارد، عبارتند از: «گسل آستارا» که از کنار شهر آستارا عبور می کند و ادامه آن وارد کشور آذربایجان می شود و گسل دیگری به نام گسل «عشق آباد» که در کشور ترکمنستان قرار دارد ولی ادامه آن وارد پوسته خزر و دریای خزر می شود.
تاب آوری های زیست محیطی و شرایط اقلیمی کشور
شاید از دید سوداگرانه سرمایه گذاری برای برج سازی یا ویلاسازی در این منطقه سود سرشاری داشته است، اما مضاف بر زلزله خیزی و احتمال سونامی آن چه رئیس بخش زلزله شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز زلزله شناسی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی را بیشتر نگران کرده، تاب آوری های زیست محیطی و شرایط اقلیمی کشور است که با دیدگاه های سوداگرانه در تضاد است.«از دیدگاه محدودیت فضای سبز و آن نوار باریک سرسبز ایران زمین که در جنوب ساحل دریای مازندران قرار دارد، مشکلات زیست محیطی جدیدی به سبب جمعیت پذیری بالا و همینطور جمعیت شناوری که در سفر ها همه شاهد آن هستیم، بوجود آمده است. ترافیک و موارد مختلف پسماند که شیرابه های آنها محیط زیست منطقه را تحت تأثیر قرار می دهد و همه اینها نشان میدهد که ایجاد ظرفیت هایی برای جمعیت پذیری بالا، با توان اکولوژیکی این منطقه از دیدگاه کلی و زیست محیطی در تضاد است.»
ازاین رو بحث های در رابطه با ظرفیت زیستی منطقه از دیگر دغدغه هایی است که منتقدان بلندمرتبه سازی در شهرهای شمالی مطرح می کنند. در تیر ماه هم که این بحث باردیگر سر زبان ها افتاد، عماد ثروتی، معمار، پژوهشگر معماری و فرهنگ، مدرس دانشگاه در یادداشتی نسبت به تصویب این طرح انتقاد نمود و نوشت: «چگونه می توان برای شهری که سیستم فاضلاب آن ناتوان است و رودخانه هایش سال هاست با بحران شدید آلودگی مواجه هستند، نسخه برج سازی پیچید؟
بارگذاری تراکم بالا، بدون پی ریزی هم زمان زیرساخت های حیاتی، یک خطای راهبردی جبران ناپذیر است.» و در جای دیگر این مورد را خاطرنشان کرد: «شورای عالی شهرسازی و معماری باید بداند که ارتفاع نشانه توسعه نیست. توسعه، یعنی احیای رودخانه ها، پیشرفت شبکه فاضلاب، توسعه فضاهای عمومی و بازآفرینی محله محور.» حالا هم بیت الهی می گوید: «انبوه جمعیتی را که در یک سطح مقطع کوچک در یک برج بلند ساکن هستند، درنظر بگیرید. رفت وآمد، ترافیک، معابر و خیابان ها و غیره؛ شهرهای ما عمدتاً این گونه اند و دسترسی به کوچه ها و ساختمان ها خیلی مشکل است. معابر خیلی فراخ و وسیع نیستند و امدادرسانی و نجات به کندی صورت می گیرد و موارد گوناگونی پیش خواهد آمد. مسایل مدیریتی و زیست محیطی، آلودگی هوا، ترافیک، پسماندها و غیره را اگر جمع بندی نماییم، با هدف حفظ محیط زیست زیبای این خطه شمالی که برای همه کشور است، این کارها باید متوقف شود.» او معتقد است: «زمانی که انبوه مسکن یا ساختمان خالی در استان ایجاد کنید، طبیعتا بسیاری برای خرید، رفت وآمد و آمدن برای تعطیلات و غیره در استان مازندران و استانهای شمالی انگیزه مند می شوند.»
مسابقه ویلاسازی و برج سازی
بررسی های رئیس بخش زلزله شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز زلزله شناسی نشان میدهد که در سال ۱۴۳۰، یعنی حدود ۲۵ سال بعد، جمعیت حدود شش استان همچون خوزستان، ایلام، اردبیل و لرستان که اغلب مهاجرفرست هستند نسبت به حالا کمتر خواهد بود.«یک طرف، کاهش زاد و ولد است که در ارتباط با همه جای ایران است، ولی مهم تر، مهاجرت از شرایط اقلیمی، بخصوص از مناطق جنوبی، جنوب شرقی و جنوب غربی ایران به مناطق نسبتا خوش آب وهوا مثل شمال و حتی تهران و کرج است. این امر باعث می شود حتی استان هایی که ما باید در آنها توزیع جمعیت همگن داشته باشیم، خیلی از سکونتگاه ها خالی یا خیلی کم جمعیت شوند. در عوض، در مناطق خاصی مثل شمال کشور، تراکم جمعیت باعث ایجاد ناهنجاری های عدیده ای می شود که در ۱۰ یا ۲۰ سال آینده شاهد آن خواهیم بود.» او اعتقاد دارد که باید خیلی دوراندیشانه در اینباره اقدام نمود. «اینکه ما یک خطه سرسبز داریم که در دامنه های جنوبی آن ویلاسازی داریم و مسابقه ویلاسازی راه انداخته ایم و در ساحل شمالی این خطه، در نوار ساحلی، مسابقه برج سازی راه بیندازیم، عرصه را بر طبیعت تنگ خواهیم کرد. آن هم در حالی که این مناطق، مناطقی با سوابق لرزه خیزی و سیل خیزی بالا و مخاطرات عدیده ای هستند و مدیریت کلان استانی در چنین شرایطی به مراتب مشکل خواهد بود. این مورد بسیار مهمی است و باید تلاش نماییم که در تمامی استانها مردم همان خطه ها و در سرزمین های آبا و اجدادی خودشان زندگی کنند.»
اما راهکار پیشگیری از گسترش سکونتگاه های خالی و افزایش تراکم در نقاطی دیگر چیست؟ به قول او« امکانات باید عادلانه توزیع شود و حتی بیشتر به نقاطی که مهاجر فرستاده اند، رسیدگی نماییم، چون یکی از اشکالات عمده ما کانون های جمعیتی متمرکز هستند که روزبه روز بزرگ تر می شوند و مسائلی مثل فرونشست زمین، آلودگی های زیست محیطی و موارد مختلف دیگری را رقم می زنند. عواقب کار فقط ساختمان سازی و ایجاد اشتغال نیست؛ عواقب کار، مهاجرپذیری و جمعیت پذیری بیشتر از ظرفیت زیست محیطی ماست.»
فرونشست و عقب روی دریا
عقب روی دریا را هم باید به زلزله خیزی، سیل خیزی و پایین آمدن ظرفیت زیست محیطی و شرایط اقلیمی کشور اضافه کرد. طبق بررسی های این مقام مسئول مثلاً در ساحل فرح آباد لب دریا از خط ساحل قدیمی حدود ۲۰۰ متر عقب تر رفته است و این عقب روی در محدوده های ساحلی باعث افت سطح آب زیرزمینی خواهد شد که این امر پدیده فرونشست زمین را تشدید می کند.«با این تصویری از گستره استانی، تصور نماییم که در همین زون های بسیار حساس، برج های سر به فلک کشیده در سالیان آتی مشاهده و ساخته خواهند شد و جمعیت فراوان هم در آنها اسکان پیدا خواهدنمود. علاوه بر سنگینی وزن این سازه ها، نیاز آبی فراوانی هم به سبب تجمع جمعیت ایجاد خواهد شد و این نیاز آبی، فشار بر آبخوان ها را بیشتر می کند. بی جهت نیست که چرا در استان سرسبز و نسبتا پرآب مازندران بیشتر از نصف این محدوده استانی گرفتار فرونشست شده است.» ماجرای بلندمرتبه سازی در مازندران از جایی بیشتر خطرناک تر می شود که بدانیم این استان هم در بین ۳۱ استانی است که فرونشست را تجربه کرده است و به قول این کارشناس حوزه زمین شناسی در نیمه شرقی استان مازندران، از جلگه آمل به سوی گلوگاه و هم در استان گلستان به صورت گسترده توسعه یافته و اغلب محدوده های استانی را درنوردیده است.
«شما در چنین پهنه ای برج های بلندی می سازید. حالا نرخ فرونشست این استان در مقایسه با استان هایی مثل کرمان، فارس، اصفهان و تهران کمتر است، اما خیلی گسترش زیادی دارد و این امر با ادامه این روند مطمئنا تشدید خواهد شد. در نیمه غربی استان مازندران، به سبب نزدیکی کوهستان به ساحل پدیده فرونشست مشاهده نمی گردد، اما از آن طرف، شرایط توپوگرافی و ارتفاعی منطقه آنقدر تنگ و باریک می شود که جمعیت فراوان در یک نوار خیلی کم عرض ساکن می شوند که در معرض خطرات مختلفی قرار خواهند گرفت.»
پنج سال آینده؛ ترافیک تهران در مازندران
بر مبنای آخرین برآورد آماری سایت ایران گاه، جمعیت استان مازندران در سال ۱۴۰۳ حدود ۳ میلیون و ۴۱۵ هزار نفر و در استان گیلان حدود ۲ میلیون و ۵۶۹ هزار نفر است در حالیکه ظرفیت جمعیتی در گستره استانی به قول بیت الهی حداکثر تا مرز ۳ تا ۴ میلیون نفر بیشتر نیست و فرقی هم نمی کند کدام استان باشد، بااینکه در استانهای گیلان و مازندران با عنایت به وسعت جنگلها، وسعت جلگه ها و امتداد خطوط ساحلی، یک کلانشهر مثل تهران را نمی توانید در یکی از این دو خطه جای بدهید.
«این روند را چون تدریجی است، الان حس نمی نماییم ولی ساختمان های بلند انبوه، اگر زیاد شوند و هیچ کنترلی در تعداد ساختمان ها نباشد، باعث وجود خانه ها و واحدهای ساختمانی و مسکونی خالی خواهند شد و فکر مهاجرت به این مناطق را، نه فقط در استان هایی که خودشان همه ساکن هستند، بلکه از سایر مناطق کشور، بیشتر خواهدنمود. همین الان هم به استان مازندران اگر سفر کنید، می بینید که مردم از نقاط مختلف کشور، با لهجه ها و گویش های مختلف صحبت می کنند و مثلاً محله ای به نام یک شهر دیگر تاسیس شده است. عجیب است که این روند دارد به شکل مسابقه درآمده و مردم هم در کلان مسئله، به آینده طولانی مدت فکر نمی کنند. فکر می کنند که الان نیاز و مشکل فعلی شان حل شود. در حالیکه با همین فکر تهران به این روز افتاد.»
رئیس بخش زلزله شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز زلزله شناسی اعتقاد دارد که ادامه این روند تا چند سال دیگر وضعیت استانهای شمالی را مثل تهران غیرقابل کنترل می کند آن هم در حالیکه منابع آبی ما در این دو استان به شدت محدود است؛ آلودگی های زیست محیطی در استان گیلان به شدت زیاد و کشت های پاییزه در استان برای برنج باعث افت سطح آب زیرزمینی شده و از دیگر سو ویلاسازی ها هم باعث قطع دامنه های تغذیه کننده سفره های آب زیرزمینی شده است.«همین الان هم در ایام تعطیلات ترافیک به قدری آنجا زیاد است که واقعاً مردم کلافه می شوند. الان هم دوستانی که از مازندران هستند آنچنان ناراضی اند که اساسا می گویند کاش هیچ توسعه ای در این استان صورت نمی گرفت. می گویند ما اول فکر کردیم این باعث ایجاد درآمد می شود، ولی الان متوجه می شویم که ما را با چه مشکلات عدیده ای مواجه کرده است. مردم عزیزی که آنجا ساکن هستند، در ظرف چند سال آتی خواهند دید که چقدر به ضررشان تمام شده است. اگر این روند که تشدیدکننده هم شده، با مجوز راه اندازی برج ها ادامه پیدا کند، ظرف پنج سال آینده به شرایطی خواهیم رسید که انگار ترافیک تهران را در مازندران بوجود آورده باشیم.»
بطور خلاصه او به توضیح این دیدگاه کارشناسی بسیار مهم می پردازد که چه طور زلزله حتی در فواصل دور هم می تواند سلامت این منطقه را به خطر بیندازد: چارچوب های نرم، امواج با پریود بلند زلزله را تشدید می کنند و چون ساختمان های بلند هم از نظر استعداد ارتعاشی، تناوب هایی با زمان بلند دارند، یعنی ارتعاش آنها دامنه بلندی دارد، اما پریود بلند یا در واقع فرکانس بسیار پایین دارند، چنین لرزش هایی در زلزله های دور تشدید می شوند، چون زلزله های دور هم از سرشت پریودهای بلند برخوردار می باشند و دامنه نوسان امواج از نظر زمانی بلند است، این به اصطلاح هم آمیختی با زلزله های دور و فرکانس های پایین و پریودهای بلند سبب می شود تشدید ارتعاش در ساختمان های بلندمرتبه صورت بگیرد و در کمال ناباوری، حتی زلزله هایی که ساختمان های کوتاه مرتبه را اصلا تکان نمی دهند یا لطمه نمی زنند، سبب شوند ساختمان های بلند به نوسان با جابه جایی بالا درآیند و احتمال ریزش و سقوط آنها وجود داشته باشد. دکتر محمدمهدی خطیب، رئیس هیات مدیره انجمن زمین ساخت و زمین شناسی ساختمانی ایران هم در این باره از گسل هایی یاد می کند که در جنوب دریای خزر تحت عناوین گسل های خزر، جنوب خزر و شمال البرز شناخته و همه این گسل ها هم جزو گسل های فعال محسوب می شوند. گسل های دیگری که قسمتی از آنها به ایران کشیده می شود و احتمال زلزله یا سونامی دارد، عبارتند از: گسل آستارا که از کنار شهر آستارا عبور می کند و ادامه آن وارد کشور آذربایجان می شود و گسل دیگری به نام گسل عشق آباد که در کشور ترکمنستان قرار دارد ولی ادامه آن وارد پوسته خزر و دریای خزر می شود.
منبع: rentx.ir
