ضرورت تعامل مراکز پژوهشی با جامعه و پاسخگویی به نقدها و بازخوردها

به گزارش اجاره، رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند اظهار داشت: تحقق حکمرانی خوب ایجاب می کند تا موسسات، اندیشکده ها و پژوهشگاه ها به همان اندازه که درتولید محتوای علمی و کارشناسی فعالیت دارند؛ پاسخگوی انتقادات هم باشند.

سیدطه حسین مدنی در گزارش اجاره به نقل از مهر بیان نمود: حکمرانی یا Governance از ریشه لاتین «gubernare» به معنای هدایت کردن، راهبری یا اداره کردن است و در ادبیات اجرایی، معادل های فارسی چون حکومت داری، سیاست گذاری عمومی و مدیریت راهبردی برای آن تعریف شده است.
مدنی اضافه کرد: این ادبیات در مواردی مثل علوم سیاسی، مدیریت و جامعه شناسی تعاریف مشخصی دارد و برای آن رویکردها و شیوه های مشخصی تعریف می شود و به صورت کلی به فرآیندهای تصمیم گیری و اجرای تصمیمات در یک نظام مثل کشور، جامعه، سازمان، شرکت یا کسب و کار اطلاق می شود.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند تصریح کرد: به صورت کلی حکمرانی متمرکز بر تعامل میان قسمت دارای قدرت و قسمت متأثر از قدرت است و از بالا به پایین و در جهت اثرگذاری تعریف می شود.
وی افزود: در دنیا تعاریف مشخصی در قسمت های مختلف برای حکمرانی وجود دارد همچون طبق تعریف برنامه توسعه سازمان ملل متحد (UNDP)، «حکمرانی تمرین قدرت در مدیریت اقتصادی، سیاسی و اداری یک کشور در تمام سطوح است. این مفهوم شامل سازوکارها، فرآیندها و نهادهایی می شود که از راه آنها شهروندان و گروه ها منافع خویش را بیان می کنند، حقوق قانونی خویش را اعمال می نمایند و تعهداتشان را انجام می دهند.» طبق تعریف بانک جهانی (World Bank) هم «حکمرانی، روشی است که از راه آن قدرت در مدیریت منابع اقتصادی و اجتماعی یک کشور، به منظور توسعه به کار گرفته می شود.»

ویژگی های کلیدی حکمرانی خوب

مدنی در ادامه در رابطه با حکمرانی خوب هم توضیح داد: حکمرانی خوب (Good Governance) نوعی شیوه مدیریت و اداره کشور است که در آن، دولت، بخش خصوصی و جامعه مدنی به شکل شفاف، پاسخگو، مشارکتی و عادلانه با یکدیگر همکاری می کنند تا اهداف مشترکی مانند توسعه پایدار، رفاه عمومی و رعایت حقوق بشر محقق شود. حکمرانی خوب دارای خصوصیت های کلیدی مانند مشارکت شهروندان، حاکمیت قانون، شفافیت، مسئولیت پذیری، پاسخگویی، کارایی، عدالت و اجماع گرایی است.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با اشاره به اینکه مفهوم حکمرانی تنها به سطح ملی یا دولتی محدود نمی شود؛ اظهار داشت: این مفهوم در سطوح خردتر مانند مدیریت سازمان ها، شرکت ها و حتی تعامل میان مدیران با کارکنان، مشتریان و مخاطبان عمومی هم به کار می آید. در این عرصه ها، مفاهیمی چون «حکمرانی شرکتی» (Corporate Governance) مطرح می شود. این مفهوم به چارچوبی از قوانین، مقررات و ساختارها گفته می شود که نحوه هدایت و کنترل شرکت ها توسط هیأت مدیره، مدیران اجرایی و سهام داران را تنظیم می کند و عناصری چون حقوق سهام داران، حقوق کارکنان، مشتریان و جامعه، شفافیت مالی و عملیاتی و نظارت مؤثر بر عملکرد و تصمیمات مدیران اجرایی را در بر می گیرد.
وی در ادامه اضافه کرد: در رابطه با حکمرانی خوب سازمانی، حداقل سه مدل حکمرانی داخل سازمان، حکمرانی بیرونی و حکمرانی علمی و پژوهشی مطرح است.
مدنی در رابطه با مصادیق حکمرانی خوب داخل سازمان افزود: این مصادیق شامل استفاده از سیستم های ارزیابی عملکرد شفاف و منصفانه و مکانیزم های رسیدگی به شکایات یا کانال های گزارش دهی تخلفات (Whistleblowing) است.
مدنی در رابطه با حکمرانی بیرونی هم اظهار داشت: در این بخش از حکمرانی شرکتی، مبحث رابطه شرکت با مشتریان و مخاطبان عمومی مطرح می شود و برای تحقق آن به موارد کلیدی چون پاسخگویی عمومی، چرخه بازخورد مؤثر، رعایت حقوق مصرف کننده و اخلاق کسب و کار نیاز است. حکمرانی بیرونی خوب را میتوان در شرکت هایی که دارای سامانه ی بازخورد فعال می باشند و در رابطه با محصولات، عملکرد یا حتی خطاهای گذشته پاسخ می دهند؛ مشاهده کرد.

لزوم تعامل مراکز پژوهشی با جامعه و پاسخگویی به نقدها و بازخوردها

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند در رابطه با حکمرانی خوب در مراکز علمی و پژوهشی هم توضیح داد: این نوع حکمرانی در ارتباط با پژوهشگاه ها، اندیشکده ها و مراکز دانشی مطرح و شامل پاسخگویی علمی، شفافیت در مقابل نقدهای رسانه ها و مخاطبان نخبگانی و عمومی می شود.
وی اضافه کرد: بر این اساس مدیر یک پژوهشگاه یا مؤسسه علمی باید به بازخوردهای تخصصی در رابطه با یافته ها، گزارش ها یا اقدامات اجرایی واکنش نشان دهد. وی همینطور باید نقدهای علمی را بررسی کند و موارد اشتباه برداشت شده را روشن کند و در صورت صحت انتقاد، اقدامات اصلاحی انجام دهد و به شکل دوره ای از راه بیانیه، مصاحبه یا نشست های علمی با جامعه تعامل داشته باشد.
مدنی افزود: بعنوان نمونه اگر گزارشی از جانب یک مرکز پژوهشی مورد انتقاد قرار گرفت؛ حکمرانی خوب اقتضا می کند که مدیر آن مرکز با پاسخ علمی و مستند از موضع مرکز دفاع کرده یا با پذیرش نظرات کارشناسی، اصلاحات لازم را اعمال نماید. همینطور تمجید از بازخوردهای دقیق و سازنده نشانه بلوغ حکمرانی علمی است.

چرخه بهبود مستمر برپایه مدل PDCA (Plan-Do-Check-Act)

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با توضیح در رابطه با چرخه بهبود مستمر و نقش آن در تحقق حکمرانی خوب، بیان نمود: چرخه بهبود مستمر بر اساس استانداردسازی است که طبق مدلهای مختلف از جملهPDCA (Plan-Do-Check-Act) طراحی شده است. این مدل یک ابزار پایه در مدیریت کیفیت و بهره وری است که بشدت با ادبیات حکمرانی خوب هم ارتباط دارد. این چرخه شامل چهار مرحله، برنامه ریزی برای یک تغییر یا بهبود(Plan)، اجرای برنامه در مقیاس کوچک(DO)، بررسی نتایج و ارزیابی عملکرد (Check) و اقدام اصلاحی یا استانداردسازی دستاوردها (Act)است.
وی افزود: بعنوان مثال اگر دولت طرحی برای اصلاح یارانه های پنهان و افزایش تعرفه سوخت و انرژی دارد؛ بر اساس این متد ابتدا باید در فاز Plan با کارشناسان و مردم مشورت کند، در Do نتایج برنامه ریزی ها را به صورت آزمایشی و محدود اجرا کند، در مرحله Check با تحلیل و ارزیابی داده ها، اثر برنامه ریزی ها و اقدامات متأثر از آنرا بسنجد و در Act یا وسعت اقدامات را گسترش دهد یا اصلاح نماید. در سطوح پایین تر، مثلا یک فروشگاه آنلاین از نظرات مشتریان استفاده می نماید تا سیستم ارسال خویش را بهتر کند، آزمایش می کند، عملکرد را می سنجد و در نهایت آنرا به استاندارد جدید بدل می کند.

واکنش کاربران به نظرات اندیشکده حکمرانی هوشمند

مدنی اظهار داشت: ما برای تحقق حکمرانی خوب در اندیشکده حکمرانی هوشمند برپایه مدل چرخه بهبود مستمر، به بررسی واکنش کاربران پرداختیم. برخی نظرات اندیشکده حکمرانی هوشمند که طی مدت اخیر در رسانه ها منتشر شد؛ با واکنش کاربران زیادی همراه شده و این اندیشکده تصمیم گرفت به برخی نظرات که محتوای قابل بحثی دارد پاسخ دهد.
مدنی با اشاره به اینکه تحلیل بازخوردهای کاربران، گامی کلیدی و عملی در راه حکمرانی خوب محسوب می شود؛ اظهار داشت: در اندیشکده حکمرانی هوشمند، ما حکمرانی را صرفا تصمیم گیری از بالا به پایین نمی دانیم؛ بلکه آنرا گفت و گویی مستمر میان داده، تجربه، علم و افکار عمومی تلقی می نماییم. از همین رو، بخشی مهم از مأموریت رسانه ای و عمومی اندیشکده طی سال گذشته، نه صرفا اطلاع رسانی، بلکه برقراری یک جریان بازخوردی مبتنی بر گفتگوی واقعی با مخاطبان بوده است.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند افزود: ما کامنت های مخاطبان را تنها واکنش های گذرا ندانسته ایم، بلکه آنها را بعنوان داده های اجتماعی با قابلیت تحلیل کیفی و راهبردی بررسی نموده ایم. تحلیل بیشتر از ۱۰۰ کامنت در ۱۳ محتوای رسانه ای در رابطه با اندیشکده که در خبرگزاری مهر و دیگر رسانه های رسمی و معتبر منتشر و در دیگر پایگاه های خبری بازتاب گسترده داشت؛ نشان داد که مخاطبان ما در موضوعات ملموس و روزمره مانند قیمت لوازم خانگی و موبایل، واکنش های تحلیلی، مقایسه ای و حتی مشورتی عرضه کرده اند.
وی اضافه کرد: مثلا در واکنش به گزارش اختلاف نرخ تجاری (اعلامی توسط شرکت وارد کننده) و تک فروشی موبایل، کاربران با دقت مثال هایی از تجربه خریدهای حضوری و الکترونیک خویش را ذکر کردند. این سطح از مشارکت، برای سیاست گذار پرارزش است.
مدنی تصریح کرد: در یکی از محتوای انتشار یافته از اندیشکده که به مبحث انرژی هسته ای و سیاست خارجی اختصاص داشت؛ دو قطبی های فکری بعضاً شدیدی پدید آمده است. بعضی کاربران به لزوم تعامل ایران و آمریکا پرداختند، درحالی که گروهی دیگر، نگران عقب نشینی از منافع ملی بودند. این شکاف، اهمیت روایت سازی متعادل برای گذر از احساسات و دو قطبی های سیاسی و ورود به عمق تحلیل اقتصادی و فنی را دوچندان می کند.
مدنی افزود: در بعضی محتواهای رسمی تر، مانند تحلیل چالش مصرف مازوت در مقابل دیگر آلاینده ها یا عملکرد فروشگاه های بزرگ، کاربران با نگاه انتقادی یا حتی طعن آلود واکنش نشان دادند. این نوع برخورد، نشانه ای از بی اعتمادی یا فاصله میان نگاههای اجرایی در حاکمیت و تجربه های عمومی است که نباید با بی توجهی از کنار آن گذشت.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند خاطرنشان کرد: گروهی از کامنت ها در بعضی مطالب انتشار یافته هم حامل دغدغه های عمیق تر اجتماعی مانند مهاجرت کشاورزان، خرد شدن اراضی و نگرانی از انحصار در تبلیغات و بازار بود. این بخش از نظرات، منابعی بالقوه برای پژوهش و تحلیل سیاستهای عمومی آینده اند.

PDCA

در عمل؛ حلقه ای از بازخورد، تحلیل و بهبود

وی تصریح کرد: در مدل چرخه بهبود مستمر برپایه مدل PDCA، هر بازخورد عمومی، ورودی ای پرارزش برای مرحله Plan و محرکی برای مرحله Check و Act است. اندیشکده حکمرانی هوشمند در مقابل این چرخه، واکنش هایی از جنس حکمرانی خوب داشته است.
مدنی توضیح داد: به بیان دیگر اندیشکده حکمرانی هوشمند در مرحله Plan با عنایت به موضوعات حساس از دید مردم همچون عدالت، شفافیت و…. برنامه ریزی نموده است. در مرحله Do نسبت به تولید محتوای رسانه ای و تحلیل های عمومی در مصادیق عینی اقدام نموده است. در مرحله Check نظرات، لایک ها، دیسلایک ها و تنش های گفتمانی و حتی شدت بازنشر محتواها و تعداد بازدیدها را رصد و تحلیل سیستماتیک کرده و در مرحله Act هم تنظیم سیاستهای رسانه ای واضح تر، پاسخ به نقدها، تعمیق در بعضی مسایل و ادامه آن، اصلاح برخی دیگر از روایتها و استفاده از بازخوردها در پروژه های آینده را در دستور کار قرار داده است.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند افزود: با هر بار تکرار این سیکل، تلاش می شود یک استاندارد ارتقا یافته جدید در سیاستگذاری تعریف و بعد از آن مطابق با شرایط بازطراحی شده اقدام گردد.

حکمرانی خوب یعنی گوش دادن؛ حتی وقتی سخت است

وی تصریح کرد: ما از همه کاربران، منتقدان، مخاطبان همراه یا ناراضی، بی نهایت سپاسگزاریم. هر کامنت، چه تحلیلی و مستند، چه هیجانی و شخصی، بخشی از نبض اجتماعی ماست. ما از این بازخوردها برای بازطراحی سیاستهای رسانه ای و تقویت کیفیت ارتباطات عمومی خود بهره برده ایم و می دانیم که حکمرانی خوب بدون پاسخ گویی، شفافیت، پذیرش نقد و احترام به مشارکت عمومی معنا ندارد و ما متعهد به این ارزش ها هستیم.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند در انتها اظهار داشت: خیلی از نظرات کاربران مستقیماً در بازطراحی برخی محورها مورد استفاده قرار گرفته اند. برخی دیگر باعث بازنگری در نحوه بیان یا سیاست رسانه ای شدند و حتی کامنت هایی که تنها یک واکنش ساده بودند در تیم روابط عمومی و تحلیل داده ما به دقت طبقه بندی و مورد ارزیابی قرار گرفته اند. اندیشکده حکمرانی هوشمند بعنوان یک مجموعه دانش بنیان که رصد مسایل مهم اجرایی و حکمرانی و مطالبه گری از مسؤلان حاکمیتی به سبب رشد و توسعه دائمی کشور را جز جدایی ناپذیر سیاستهای اجرایی خود می داند؛ ابتدا از خود شروع کرده و تلاش می کند به صورت پیوسته در راه گفتگو، یادگیری و بهبود در کنار رسانه های پرمخاطبی همچون خبرگزاری مهر گام بردارد.

منبع: اجاره