خبرگزاری مهر، گروه استان ها- کوروش دیباج: طرح موضوع واگذاری فضای زیرزمینی مسجد شیخ لطف الله اصفهان برای ایجاد یک موزه خصوصی در ایام اخیر واکنش های قابل توجهی در بین کارشناسان میراث فرهنگی، کنشگران این حوزه و ناظران ثبت جهانی میدان نقش جهان برانگیخته است؛ موضوعی که باتوجه به جایگاه ویژه این مسجد در مجموعه ثبت جهانی میدان نقش جهان و حساسیت های در رابطه با مدیریت و بهره برداری از آثار ثبت جهانی، به یکی از بحث های مهم حوزه میراث فرهنگی کشور تبدیل گشته است.
در حالی که برخی کارشناسان نسبت به هرگونه تغییر کاربری یا واگذاری فضاهای در رابطه با این بنای شاخص معماری صفوی هشدار می دهند، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان در گفتگو با خبرنگار ما توضیحاتی درباره ی روند بررسی این مورد و رویکرد اداره کل میراث فرهنگی استان ارایه کرد و اصرار کرد که این مورد هنوز در مرحله بررسی قرار دارد و تصمیم غائی در این خصوص اتخاذ نشده است.
مسجد شیخ لطف الله که یکی از شاهکارهای معماری ایران در دوره صفوی محسوب می شود، در ضلع شرقی میدان نقش جهان قرار دارد و به همراه مجموعه میدان، در لیست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است. از همین رو هرگونه اقدام در فضاهای وابسته به این بنا، بخصوص تغییر کاربری یا ایجاد کاربری های جدید، از منظر کارشناسان میراث فرهنگی نیازمند بررسی های دقیق فنی، حقوقی و مدیریتی است.
بررسی واگذاری فضای زیرزمینی مسجد شیخ لطف الله
امیرکرم زاده مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان درباره ی طرح ایجاد موزه در فضای زیرزمینی مسجد شیخ لطف الله اظهار داشت: فضای زیرین این مسجد سال ها به عنوان محل فروش صنایع دستی مورد استفاده قرار می گرفت اما چند سالی است که این بخش در عمل بلااستفاده مانده و حدود چهار تا پنج سال است که فعالیت مشخصی در آن صورت نمی گیرد.
وی ضمن اشاره به وضعیت این فضا توضیح داد: بلااستفاده ماندن چنین بخشهایی در بناهای تاریخی می تواند به مرور سبب بروز مشکلاتی مانند رطوبت و نم زدگی شود و از همین رو در مدیریت بناهای تاریخی تلاش می شود برای چنین فضاهایی کاربری های فرهنگی مناسب تعریف شود تا ضمن حفظ بنا، امکان استفاده عمومی نیز فراهم گردد.
مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان اظهار داشت: یکی از مجموعه داران خصوصی استان اعلام آمادگی کرده است که مجموعه آثار خودرا در چارچوب یک موزه در این فضا به نمایش بگذارد. به نقل از ایشان، این مجموعه دار دارای اشیایی است که امکان نگهداری مناسب آنها در فضای فعلی وجود ندارد و بعضی از این آثار در معرض لطمه قرار گرفته اند.
کرم زاده اضافه کرد: کارشناسان اداره کل میراث فرهنگی استان و مدیر موزه های استان به همراه وی از مجموعه این فرد بازدید کرده اند و بررسی اولیه درباره ی ماهیت آثار انجام شده است. به نقل از ایشان، اقلام موجود در این مجموعه عمدتاً شامل آثار تاریخی مانند نسخه های خطی، قرآن های خطی و برخی ظروف سفالی تاریخی است که ارزش تاریخی و فرهنگی دارند.
وی اظهار داشت: این آثار در سامانه جام وزارت میراث فرهنگی ثبت شده و دارای مستندات قانونی هستند و از این منظر نگرانی خاصی درباره ی منشاء آنها وجود ندارد.
توسعه موزه های خصوصی؛ رویکرد اعلام شده میراث فرهنگی
مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان در ادامه توضیح داد: یکی از سیاستهای وزارت میراث فرهنگی توسعه موزه های خصوصی در کشور است و قانون نیز امکان همکاری با بخش خصوصی دراین خصوص را فراهم آورده است.
وی اظهار داشت: در شرایطی که دولت با محدودیت منابع مالی رو به رو است، ایجاد موزه های جدید دولتی و تامین نیرو و امکانات برای آنها دشوار است. بنابراین قانونگذار این امکان را فراهم آورده که در چارچوب تفاهم نامه هایی، برخی فضاهای موجود در اختیار بخش خصوصی قرار گیرد تا موزه های خصوصی شکل بگیرند و آثار تاریخی که در اختیار مجموعه داران است در معرض دید عموم قرار گیرد.
به گفته وی، خیلی از مجموعه داران در کشور آثار ارزشمندی در اختیار دارند که در خانه ها نگهداری می شود و گاه به علت نبود شرایط مناسب نگهداری در معرض لطمه قرار می گیرد. در چنین شرایطی تبدیل این مجموعه ها به موزه های خصوصی می تواند هم به صیانت از آثار کمک نماید و هم امکان بازدید عمومی از آنها را فراهم آورد.
کرم زاده اظهار داشت: هدف از بررسی ایجاد موزه در فضای زیرزمینی مسجد شیخ لطف الله نیز در همین چارچوب تعریف شده است تا در صورت امکان، یک فضای بلااستفاده به یک کاربری فرهنگی تبدیل گردد.
وی اضافه کرد: هم اکنون این مورد در مرحله بررسی قرار دارد و هنوز تصمیم غائی درباره ی آن اتخاذ نشده است.
دوره آزمایشی یک ساله برای بهره برداری احتمالی
مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان درباره ی نحوه واگذاری احتمالی این فضا توضیح داد: در صورت جمع بندی نهایی، این واگذاری در اولین مرحله به شکل آزمایشی صورت خواهد گرفت.
وی اظهار داشت: برنامه ریزی اولیه اینست که در صورت توافق، این فضا برای مدت حدود یک سال به شکل آزمایشی در اختیار مجموعه دار قرار گیرد تا امکان سنجش عملکرد موزه و نحوه استقبال بازدیدکنندگان فراهم گردد.
به گفته وی، در طول این مدت مجموعه دار باید هزینه های اولیه مانند آماده سازی ویترین ها و تجهیز فضای نمایش آثار را نیز تقبل کند.
کرم زاده اظهار داشت: موزه ها بطور معمول درآمد قابل توجهی ندارند و خیلی از مجموعه داران از سر علاقه و دغدغه فرهنگی اقدام به ایجاد موزه می کنند. بنابراین در چنین طرح هایی همکاری میان بخش دولتی و بخش خصوصی ضروریست.
وی اضافه کرد: در این طرح نیز مجموعه دار متقاضی اعلام نموده است که در آینده حتی امکان اهدای مجموعه خود به میراث فرهنگی را نیز قصد دارد.
پاسخ به انتقادها درباره ی هماهنگی موزه با فضای مسجد
با مطرح شدن خبر بررسی ایجاد موزه در زیرزمین مسجد شیخ لطف الله، برخی کنشگران و کارشناسان میراث فرهنگی نسبت متناسب چنین کاربری با یکی از شاخص ترین بناهای معماری ایران ابراز نگرانی کرده اند.
در پاسخ به این نگرانی ها، مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان اصرار کرد که فضای مورد نظر ارتباط مستقیمی با فضای اصلی مسجد ندارد.
وی اظهار داشت: فضای زیرزمین به شکل فیزیکی از فضای اصلی مسجد تفکیک شده است و ورود و خروج آن نیز مستقل است و بنابراین فعالیت در این فضا تداخلی با کاربری مذهبی و معماری مسجد ایجاد نمی کند.
به گفته وی، این فضا در سالهای گذشته نیز کاربری های مختلفی داشته و حتی بخشی از آن به صندوق قرض الحسنه اختصاص یافته بود.
کرم زاده اظهار داشت: هدف از ایجاد موزه در این فضا فقط نمایش اشیای تاریخی در چارچوب ویترین های محدود است و قرار نیست تغییرات گسترده ای در معماری یا ساختار بنا ایجاد شود.
وی اضافه کرد: موزه ها ماهیت مشخصی دارند و دکوراسیون آنها نیز محدود و استاندارد است و چنین اقداماتی به مفهوم ایجاد کاربری تجاری یا تغییرات گسترده در فضای تاریخی نیست.
انتخاب مجموعه دار و نحوه همکاری با بخش خصوصی
یکی از انتقادهایی که در ایام اخیر مطرح شده، مربوط به نحوه انتخاب مجموعه دار برای استقرار در این فضا است.
مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان در اینباره اظهار داشت: سیاست اداره کل میراث فرهنگی استان اینست که مجموعه داران را تشویق کند تا مجموعه های خودرا در چارچوب موزه های خصوصی در معرض دید عموم قرار دهند.
وی اظهار داشت: هر مجموعه داری که آثار پرارزش داشته باشد می تواند درخواست خودرا برای ایجاد موزه ارایه کند و اداره کل میراث فرهنگی بر مبنای ظرفیت فضاهای موجود این درخواست ها را بررسی می کند.
به گفته وی، در مورد این مجموعه نیز بررسی اولیه نشان داده که آثار موجود ارزش تاریخی دارند و در صورت قرار گرفتن زیر نظارت میراث فرهنگی، امکان نگهداری بهتر از آنها فراهم می شود.
کرم زاده اضافه کرد: یکی از نگرانی های ما اینست که برخی مجموعه ها در وضعیت مناسب نگهداری نمی شوند و امکان دارد گرفتار لطمه شوند. قرار گرفتن چنین مجموعه هایی زیر نظارت میراث فرهنگی می تواند به حفاظت بهتر از آنها کمک نماید.
حساسیت های مدیریت میراث جهانی میدان نقش جهان
در عین حال کارشناسان میراث فرهنگی تأکید می کنند که هرگونه تصمیم درباره ی کاربری های جدید در محدوده میدان نقش جهان باید باتوجه به ضوابط مدیریت میراث جهانی اتخاذ شود.
میدان نقش جهان و بناهای پیرامون آن همچون مسجد شیخ لطف الله، مسجد امام، کاخ عالی قاپو و سردر قیصریه در لیست میراث جهانی یونسکو ثبت شده اند و بر مبنای ضوابط یونسکو هرگونه مداخله در این مجموعه باید با رعایت معیارهای بین المللی صیانت از میراث فرهنگی صورت گیرد.
از منظر کارشناسان، مهم ترین اصل در مدیریت چنین مجموعه هایی حفظ اصالت بنا و ممانعت از هرگونه اقدام است که امکان دارد ارزش های تاریخی، معماری و فرهنگی اثر را تحت تأثیر قرار دهد.
به همین دلیل انتظار می رود بررسی طرح هایی مانند ایجاد موزه در فضاهای وابسته به مسجد شیخ لطف الله با مشارکت نهادهای تخصصی مانند شورای فنی میراث فرهنگی، اداره کل موزه ها و پایگاه میراث جهانی میدان نقش جهان صورت گیرد.
در حال حاضر آن چه از اظهارات مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان برمی آید اینست که موضوع ایجاد موزه در زیرزمین مسجد شیخ لطف الله هنوز در مرحله بررسی قرار دارد و تصمیم غائی درباره ی آن بعد از بررسی های کارشناسی اعلام خواهد شد.
با توجه به حساسیت جایگاه مسجد شیخ لطف الله در بین آثار تاریخی ایران و اهمیت آن در مجموعه ثبت جهانی میدان نقش جهان، نحوه مدیریت این مورد و تصمیمی که در نهایت اتخاذ می شود می تواند به یکی از نمونه های مهم در شیوه مواجهه مدیریت میراث فرهنگی با مشارکت بخش خصوصی در بناهای تاریخی تبدیل شود؛ موضوعی که بدون تردید بازهم در کانون توجه کارشناسان، کنشگران میراث فرهنگی و افکار عمومی قرار خواهد داشت. به طور خلاصه به نقل از ایشان، اقلام موجود در این مجموعه عمدتا شامل آثار تاریخی مانند نسخه های خطی، قرآن های خطی و برخی ظروف سفالی تاریخی است که ارزش تاریخی و فرهنگی دارند. وی عنوان کرد: در حالی که دولت با محدودیت منابع مالی مواجه است، ایجاد موزه های جدید دولتی و تأمین نیرو و امکانات برای آنها دشوار است. به نقل از ایشان، این فضا در سال های گذشته هم کاربری های مختلفی داشته و حتی قسمتی از آن به صندوق قرض الحسنه اختصاص یافته بود.
منبع: rentx.ir
